Bảo vệ đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng

Đa dạng động thực vật

Khu bảo tồn ở xã Phương Bình, cách trung tâm TP Cần Thơ khoảng 40km. Hệ thực vật của Khu bảo tồn rất phong phú với khoảng 330 loài thuộc hệ thực vật ngập nước và hệ thực vật trên cạn. Đơn cử như tràm, lau sậy, bần, dừa nước; gừa, sộp, cà na, sắn, mua, trâm bầu, ô môi, ngái bông... Động vật có khoảng 206 loài chim, thú và cá, trong đó có nhiều loại quý, hiếm như chồn mực, càng đước, cua đinh, rùa vàng, rái cá lông mũi, rùa nắp, rắn hổ mang… Khu bảo tồn được Chính phủ ra Quyết định thành lập năm 2002 nhằm bảo tồn sinh cảnh tự nhiên tiêu biểu, độc đáo; bảo tồn sự đa dạng sinh học và nơi cư trú của các loài sinh vật bản địa của hệ sinh thái đất ngập nước chuyển tiếp giữa phía Tây sông Hậu và bán đảo Cà Mau.

Một góc Khu bảo tồn.

Theo Quyết định số 665/QĐ-UBND được UBND TP Cần Thơ ban hành ngày 11/02/2026 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Khu bảo tồn thì đây là khu bảo tồn loài, sinh cảnh, có tổng diện tích 2.805,37ha, gồm 3 phân khu chức năng. Đó là phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái và phân khu dịch vụ hành chính. Ngoài ra, vùng đệm của Khu bảo tồn có diện tích  8.836,07ha.

Khu bảo tồn là đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND TP Cần Thơ, thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn về bảo tồn những sinh cảnh tự nhiên tiêu biểu, độc đáo, sự đa dạng sinh học, nơi khu trú của các loài sinh vật bản địa của hệ sinh thái đất ngập nước vùng đồng bằng ngập nước phía Tây sông Hậu. Đồng thời, góp phần bảo tồn các giá trị về văn hóa, lịch sử, nhân văn của vùng đồng bằng Nam Bộ. Sử dụng, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và những tiềm năng của hệ sinh thái đất ngập nước phục vụ cuộc sống của nhân dân địa phương, góp phần xóa đói, giảm nghèo và thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Bảo vệ, phát triển hệ động vật, thực vật rừng, duy trì sự cân bằng sinh thái và gia tăng độ che phủ rừng, đảm bảo an ninh, môi trường và sự phát triển bền vững của thành phố và khu vực. Xây dựng và triển khai thực hiện các phương án quản lý bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng vào mùa khô hằng năm. Lập dự án đối với các hoạt động phát triển du lịch sinh thái và các hoạt động khác theo đúng quy định của pháp luật trình cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt để triển khai thực hiện...

Tăng cường công tác tuần tra, bảo vệ

Để bảo vệ rừng và các loại động thực vật tại Khu bảo tồn, Ban Giám đốc Khu bảo tồn đã xây dựng kế hoạch và bố trí lực lượng túc trực, bám sát địa bàn và tăng cường tuần tra, tuyên truyền, vận động người dân cùng tham gia bảo vệ rừng. Đồng thời, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp khác nhằm quản lý, bảo vệ tốt các diện tích rừng, chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ các nguyên nhân và nguy cơ dẫn đến cháy rừng.

Ông Trương Văn Ơi, Đội trưởng Đội Bảo vệ chuyên trách Khu bảo tồn, cho biết: "Trong các tháng mùa khô, Đội bảo vệ tổ chức đi tuần tra hằng ngày trên khắp địa bàn. Đội đã tổ chức các tổ tuần tra, với 3-4 người/tổ, tuần tra 2 lần/ngày, đặc biệt là trong các tháng cao điểm mùa khô, từ khoảng tháng 2 và tháng 3 hằng năm. Đồng thời, tích cực tuyên truyền, vận động người dân không thực hiện các hành vi và hoạt động có nguy cơ gây cháy rừng, nhất là đốt cây cỏ quanh bờ ruộng và các khu vực gần rừng. Nhờ vậy, những năm gần đây, khu vực Khu bảo tồn không xảy ra cháy rừng".

Đội bảo vệ chuyên trách đi tuần tra, bảo vệ rừng tại Khu bảo tồn.

Ban Giám đốc Khu bảo tồn đã tập trung chỉ đạo bảo vệ rừng tại gốc, tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát, phát hiện, ngăn chặn xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi vi phạm Luật Lâm nghiệp. Quán triệt công tác phòng cháy, chữa cháy rừng theo phương châm "4 tại chỗ" và chủ động ngừa là chính, chữa cháy phải kịp thời, có hiệu quả. Chủ động phát hiện và sẵn sàng lực lượng, phương tiện, trang thiết bị để tham gia chữa cháy rừng. Nâng cao năng lực chỉ huy phòng cháy, chữa cháy rừng, xây dựng, củng cố, kiện toàn lực lượng phòng cháy, chữa cháy rừng của Khu bảo tồn. Phối hợp thu thập, nắm bắt thông tin thời tiết, thông báo kịp thời cấp dự báo cháy. Khảo sát, lập kế hoạch và tiến hành dọn kênh mương, tạo các đường băng cản lửa, tuyến đường mòn tuần tra cơ động.

Ông Lê Thanh Sơn, Phó Giám đốc Khu bảo tồn, cho biết: "Để phòng tránh cháy rừng và bảo vệ các loại động thực vật tại Khu bảo tồn, đơn vị đã tổ chức Đội bảo vệ chuyên trách để đi tuần tra, bảo vệ xuyên suốt trên địa bàn. Bên cạnh đó, duy trì lực lượng bám rừng tại các Trạm bảo vệ rừng. Đẩy mạnh thông tin tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân và cả cộng đồng về bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học…".

Cũng theo ông Sơn, Khu bảo tồn có nhiều loại động vật quý hiếm, trong đó những loài nằm trong sách đỏ và đang có nguy cơ bị tuyệt chủng nên cần có các chương trình, dự án và hoạt động nghiên cứu chuyên sâu để có giải pháp bảo tồn tốt. Khu bảo tồn cũng đã quan tâm đề xuất, xin ý kiến của Thành ủy, UBND thành phố về các định hướng trong thực hiện điều tra, nghiên cứu chuyên sâu, đánh giá những loài động thực vật cần ưu tiên bảo vệ. Trong đó, trước mắt đơn vị đề xuất về đề tài điều tra, bảo tồn cây lúa hoang và loài rái cá.

Bài, ảnh: Khánh Trung