Hạ tầng chưa đáp ứng

Những năm gần đây, lượng tàu khách quốc tế cập cảng Việt Nam, đặc biệt tại khu vực phía Nam, tăng nhanh. Riêng Tập đoàn Royal Caribbean - một trong những hãng tàu biển lớn nhất thế giới, đã tổ chức hàng chục chuyến đưa khách đến Việt Nam trong năm 2024 và năm 2025.

Trong khi nhu cầu đón tàu khách quốc tế ngày càng lớn, hệ thống cảng khách hiện hữu lại chưa đáp ứng. Bến cảng Tàu Khách quốc tế Vũng Tàu - công trình duy nhất được quy hoạch chuyên dụng cho tàu khách tại khu vực phía Nam, đến nay vẫn chưa được triển khai xây dựng.

Để đáp ứng nhu cầu trước mắt, các cơ quan chức năng buộc phải bố trí tàu khách cập một số bến hàng hóa trong khu vực Cái Mép - Thị Vải. Giải pháp tình thế này giúp duy trì hoạt động đón khách quốc tế nhưng bộc lộ nhiều bất cập về an toàn, môi trường, tổ chức khai thác và trải nghiệm của du khách.

Khách du lịch quốc tế đến Việt Nam bằng đường biển rời tàu Celebrity Solstice để tham quan TPHCM

Cụ thể, ngày 04/12/2025, siêu du thuyền Celebrity Solstice (quốc tịch Malta) thuộc hãng Celebrity Cruises, chở gần 3.000 du khách quốc tế, đã cập cảng tổng hợp Thị Vải. Sau khi làm thủ tục, du khách được đưa đi tham quan TPHCM và các địa phương lân cận.

Mặc dù rất hào hứng khi ghé thăm TPHCM, nhưng bà Emma (70 tuổi, quốc tịch Canada), một du khách trên tàu, cho rằng bến tàu khách du lịch tại Việt Nam cần được đầu tư đồng bộ hơn về tiện ích. Một cảng tàu khách đúng nghĩa cần có khu mua sắm miễn thuế, cửa hàng lưu niệm, khu chờ, sảnh đón - tiễn, không gian trưng bày văn hóa - du lịch địa phương; đồng thời bảo đảm kết nối thuận lợi với sân bay, trung tâm thành phố và các khu du lịch.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Võ Việt Hòa, Giám đốc Khối Du lịch quốc tế Công ty TNHH MTV Dịch vụ lữ hành Saigontourist, cho biết, mùa cao điểm tàu biển kéo dài từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, đơn vị dự kiến đón khoảng 25.000-30.000 lượt khách mỗi mùa.

Tuy nhiên, hiện TPHCM chưa có cảng chuyên dụng cho tàu khách quốc tế nên phần nào mất đi cơ hội, lợi thế thu hút du khách. Trong khi đó, việc dùng chung cảng hàng hóa và cảng tàu khách không chỉ gây khó khăn trong tổ chức tour mà còn làm giảm trải nghiệm của dòng khách du lịch cao cấp - nhóm khách có mức chi tiêu cao và yêu cầu khắt khe về dịch vụ.

Theo thống kê, từ năm 2018 đến nay, 9 bến cảng trong cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đã tiếp nhận 277 lượt tàu khách cỡ lớn. Dù các chuyến tàu đều bảo đảm an toàn, không xảy ra sự cố hàng hải, nhưng việc sử dụng bến hàng hóa để tiếp nhận tàu khách chỉ mang tính tạm thời, không đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và dịch vụ lâu dài.

Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết, khu vực Cái Mép - Thị Vải có nhiều bến cảng đủ khả năng tiếp nhận tàu khách quốc tế cỡ lớn, nhưng do chưa được bổ sung chính thức công năng khai thác tàu khách trong quy hoạch nên phải tạm dừng tiếp nhận tàu khách quốc tế trong thời gian gần đây. Nếu tình trạng này kéo dài, TPHCM và khu vực phía Nam sẽ không còn điểm đón tàu khách trọng tải lớn, buộc các hãng tàu loại Việt Nam khỏi lịch trình tham quan châu Á.

Cấp thiết xây dựng cảng tàu khách chuyên dụng

Theo ông Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty CP Tư vấn thiết kế cảng - kỹ thuật biển (Portcoast), với vị thế hiện nay, thành phố không thể không có một cảng tàu khách chuyên dụng, đủ khả năng tiếp nhận các tàu du lịch thế hệ mới, sức chở từ 5.000-7.000 khách. Hiện bến tàu khách đã có quy hoạch tại khu vực Bãi Trước (phường Vũng Tàu) - vị trí thuận lợi để đón những tàu du lịch lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, việc triển khai đầu tư đang gặp nhiều vướng mắc, khó khăn.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang cho biết, bộ đã phê duyệt quy hoạch chi tiết bến cảng tàu khách quốc tế Vũng Tàu và giao địa phương tổ chức triển khai đầu tư. Quan điểm là khuyến khích xã hội hóa, song trong trường hợp khó thu hút nhà đầu tư, có thể xem xét đầu tư công một phần hạ tầng dùng chung hoặc vốn mồi ban đầu.

Liên quan vấn đề này, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM Mai Trung Hưng cho biết, địa phương đang hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án Bến Cảng Tàu khách quốc tế Vũng Tàu, dự kiến hoàn thành trong năm 2026, làm cơ sở lựa chọn nhà đầu tư chính thức.

Thành Huy