Từ di sản báo chí đến bài học lịch sử sống động tại Điện Biên

Nhận thức rõ giá trị này, tỉnh Điện Biên đã và đang triển khai nhiều giải pháp thiết thực để bảo tồn, đồng thời tổ chức các hoạt động triển lãm sinh động nhằm phát huy sức sống của di sản vô giá này.

Vũ khí đặc biệt góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại Điện Biên Phủ

Nhận thấy tầm quan trọng của báo chí với Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ, với tầm nhìn xa, sự nhanh nhạy, sáng suốt của Tổng Quân ủy, trực tiếp là Tổng cục Chính trị, đã chỉ đạo thành lập Tòa soạn tiền phương Báo QĐND đặt trụ sở gần với hầm của Tổng Tư lệnh và Chủ nhiệm Chính trị mặt trận.

Trong điều kiện chiến tranh vô cùng gian khổ, chỉ với 5 nhà báo-chiến sĩ đã làm nên một huyền thoại làm báo trong chiến tranh. Báo QĐND đã tổ chức Tòa soạn tiền phương, trực tiếp viết bài, biên tập, in ấn và phát hành báo giữa núi rừng hoang vu, trong chiến trường ác liệt. Việc một tờ báo xuất bản đều đặn tại mặt trận thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần dấn thân của những nhà báo-chiến sĩ, đồng thời khẳng định sức sống mạnh mẽ của báo chí cách mạng Việt Nam. Các chuyên gia, nhà khoa học đã nghiên cứu đa chiều, tựu trung nhận định: 33 số báo xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ có giá trị vô cùng to lớn và độc đáo, được coi là di sản ký ức tư liệu của Việt Nam và là một kỳ tích trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam và thế giới.

Du khách tham quan 33 số Báo QĐND xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ được trưng bày tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ. Ảnh: Hà Khánh

Điều quan trọng là khi xem xét nội dung và hình thức 33 số báo, hậu thế không khỏi cảm phục, ngưỡng mộ về tính chuyên nghiệp, sự sáng tạo, nỗ lực vượt qua khó khăn thử thách của những cán bộ, phóng viên Báo QĐND.

33 số báo được xuất bản liên tục từ khi chuẩn bị chiến dịch đến ngày thắng lợi 07/5/1954, phản ánh kịp thời, chân thực diễn biến chiến trường; qua đó động viên quân và dân ta dốc toàn lực để giành thắng lợi trong trận đánh lịch sử mà chiến công đã tạc vào thế kỷ. Không chỉ đưa tin chiến sự, 33 số báo còn là pho sử khi nhìn lại, đúc kết kinh nghiệm quý về công tác Đảng, công tác chính trị trong Quân đội, dân vận, địch vận, bảo đảm hậu cần... Nội dung thông tin trên 33 số báo còn được mềm hóa bởi các chuyên mục nhỏ, có tính trữ tình và nghệ thuật nhất định.

Thực hiện thủ công trong điều kiện thiếu thốn trang thiết bị, song về mặt hình thức, các bản đồ, tranh cổ động, tranh minh họa vẫn có hiệu ứng tuyên truyền mạnh mẽ, thu hút sự chú ý và củng cố thông điệp một cách sinh động. Cách trình bày báo gần gũi, dễ tiếp cận, phù hợp với độc giả là bộ đội.

Có thể khẳng định, 33 số Báo QĐND ra đời tại Mặt trận Điện Biên Phủ không chỉ là những ấn phẩm báo chí thời chiến mà còn là một sản phẩm có giá trị chính trị, quân sự, văn hóa đặc biệt, góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu, giữ vững niềm tin tất thắng, hun đúc ý chí quyết chiến, quyết thắng của toàn quân. Mỗi tờ báo là một chứng nhân sống động của lịch sử, lưu giữ ký ức tập thể về một thời đại anh hùng của dân tộc Việt Nam.

Lan tỏa giá trị qua các hoạt động thiết thực, sinh động

Hiện nay, di tích Tòa soạn tiền phương của Báo QĐND tại xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên đã được xếp hạng là di tích thành phần thuộc Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ theo Quyết định số 2367/QĐ-TTg ngày 23/12/2015 của Thủ tướng Chính phủ. Di tích đã được xác định ranh giới khoanh vùng bảo vệ theo quy định và được các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương bảo tồn, gìn giữ nguyên trạng, góp phần làm sống dậy những trang sử hào hùng của dân tộc, tạo động lực để thế hệ hôm nay và mai sau nhận thức rõ hơn về trách nhiệm gìn giữ, phát huy truyền thống yêu nước, ý chí độc lập dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Theo trí nhớ của các nhân chứng lịch sử, cơ quan tòa soạn được bố trí có: Khu nhà trung tâm - nơi làm việc của tòa soạn; lán ở và làm việc của họa sĩ và bộ phận in; lán ở và làm việc của nhà in tiền phương; nhà điện đài; nhà bếp, nhà ăn chung cho các bộ phận; nhà văn thư, hành chính, y tá và Trung đội phát hành Báo QĐND tiền phương. Trên cơ sở Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ được Chính phủ phê duyệt, tỉnh tiếp tục triển khai phục dựng lán làm việc của Tòa soạn Báo QĐND, hoàn thiện hệ thống đường tham quan và các hạng mục liên quan, qua đó bảo tồn và phát huy giá trị di tích gắn với khai thác phục vụ tham quan, học tập.        

Về 33 số báo, để di sản không chỉ nằm trong kho lưu trữ, tỉnh Điện Biên đã tổ chức nhiều hoạt động đưa báo chí đến gần hơn với công chúng. Từ ngày 12 đến 21/6/2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên đã phối hợp với Báo QĐND khai mạc Triển lãm ảnh “33 số Báo QĐND đặc biệt xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ” tại Di tích Sở chỉ huy Chiến dịch ở Mường Phăng. Đây là hoạt động ý nghĩa nhân kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2025), thể hiện sự tri ân đối với các thế hệ nhà báo cách mạng, những người đã cầm bút như cầm súng, góp phần làm nên chiến thắng lẫy lừng của dân tộc tại Điện Biên Phủ. Đồng thời, các triển lãm chuyên đề có ý nghĩa thiết thực trong giáo dục truyền thống, lịch sử cho thế hệ trẻ. Qua những trang báo in trên giấy chiến trường, lịch sử được tái hiện bằng những câu chuyện chân thực, giàu cảm xúc, giúp thế hệ hôm nay hiểu sâu sắc hơn sự gian khổ, hy sinh và tinh thần kiên cường của cha ông, từ đó bồi đắp lòng biết ơn, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong thời bình.        

Tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ hiện đang trưng bày bản sao Báo QĐND xuất bản tại mặt trận, cùng một số hình ảnh, tư liệu về các phóng viên tham gia tác nghiệp trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Nội dung về Báo QĐND và 33 số báo được giới thiệu thông qua hệ thống hình ảnh, tư liệu, hiện vật và thuyết minh. Nhiều số báo tiêu biểu, hình ảnh phóng viên, nhà in tiền phương cùng bối cảnh làm báo trong chiến dịch được trưng bày, góp phần làm rõ vai trò đặc biệt của báo chí cách mạng trong chiến tranh.

Tuy nhiên, công tác bảo tồn và phát huy giá trị của 33 số báo hiện nay vẫn còn những hạn chế. Việc trưng bày chủ yếu mang tính khái quát, hình thức thể hiện chưa thật sự sinh động, tạo được chiều sâu trải nghiệm cho khách tham quan, nhất là thế hệ trẻ. Nội dung giới thiệu tại Di tích Tòa soạn tiền phương và Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ còn phân tán, chưa hình thành một chủ đề trưng bày chuyên sâu, có tính tương tác cao.

Để phát huy hiệu quả hơn nữa, tỉnh Điện Biên đang triển khai lộ trình đổi mới toàn diện; trong đó phối hợp với Báo QĐND và Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) và các cơ quan nghiên cứu lịch sử quân sự đẩy mạnh số hóa toàn bộ nội dung báo và hình ảnh nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử phục vụ nghiên cứu.

Ngành văn hóa tỉnh Điện Biên cũng sẽ tăng cường các chương trình trải nghiệm, nói chuyện truyền thống về 33 số báo cho học sinh, sinh viên và chiến sĩ trẻ trên địa bàn.

Việc bảo tồn và phát huy giá trị 33 số Báo QĐND không chỉ là gìn giữ ký ức hào hùng mà còn là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại. Qua đó, di sản này tiếp tục đồng hành với thế hệ hôm nay, khơi dậy khát vọng cống hiến và khẳng định vai trò không thể thay thế của báo chí cách mạng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trần Hải Hà, Quyền Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên