Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, giữa cái rét miền núi xứ Lạng, căn nhà nhỏ của chị Trương Quế Lan ở khu N20 (phường Kỳ Lừa) vẫn ấm áp. Cuối tuần, lớp học xanh “0 đồng” lại diễn ra, đều đặn, không học phí, không vật liệu mua sẵn chỉ có những phụ phẩm nông nghiệp như vỏ bắp, lá khô, cành cây vốn thường bị bỏ đi sau mỗi mùa vụ. 

Em Đặng Thảo Nhi, học sinh lớp 6A2, Trường THCS Hoàng Văn Thụ cho biết: Sau vài buổi tham gia lớp học, em đã biết làm hoa sen, hoa đào từ vỏ bắp ngô. Trước đây em nghĩ vỏ ngô, lá khô chỉ để bỏ đi. Giờ mỗi lần thấy là lại nghĩ xem có thể làm được gì.

Chị Trương Quế Lan là người khởi xướng và duy trì lớp học xanh “0 đồng”. Từ trăn trở trước việc nhiều phụ phẩm nông nghiệp bị bỏ lại sau mỗi mùa vụ, chị tận dụng những vật liệu sẵn có để sáng tạo sản phẩm thủ công, góp phần hình thành thói quen sống xanh từ những điều gần gũi.

Chị Lan chia sẻ: Khó khăn lớn nhất là khâu xử lý và bảo quản nguyên liệu. Nếu làm không đúng cách, vỏ bắp, lá khô rất dễ mốc, gãy, hỏng. Có thời điểm gom được nhiều nguyên liệu nhưng xử lý chưa tốt, gần như phải bỏ hết. Nhưng nếu dừng lại thì mọi thứ lại quay về sự lãng phí.

Chị Trương Quế Lan hướng dẫn học viên cách chế biến và bảo quản nguyên liệu

Từ những khó khăn ban đầu, đầu năm 2025, chị Lan chủ động tham gia các khóa học về sáng tạo từ vật liệu thiên nhiên và giáo dục trải nghiệm. Sau các khóa học, chị mở các lớp hướng dẫn miễn phí vào cuối tuần. Từ năm 2025 đến nay, lớp học đã tổ chức 3 khóa với gần 40 học viên, tạo ra khoảng 500 sản phẩm thủ công như hoa trang trí, tranh treo tường. Nhiều sản phẩm được sử dụng trang trí không gian sống, một phần được mang tặng để lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường.

Từ lớp học “0 đồng” ở phường Kỳ Lừa do chị Lan duy trì, mô hình dần lan ra ngoài khu dân cư. Sau khi trực tiếp tham gia lớp học, chị Nông Thị Ghi, giáo viên Trường THPT Ba Sơn (xã Ba Sơn), đã đưa tinh thần học miễn phí về trường, cùng đồng nghiệp hướng dẫn học sinh thành lập Câu lạc bộ khởi nghiệp và triển khai dự án “Phát triển du lịch trải nghiệm làng đá Thạch Khuyên từ nội lực cộng đồng”. Trên nền tảng những gì học được, chị và học sinh hướng dẫn người dân tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sáng tạo các sản phẩm thủ công từ vỏ ngô, xơ mướp, cây cỏ… dùng trang trí homestay, làm quà lưu niệm, tạo điểm nhấn cho du lịch cộng đồng. Dự án đạt giải nhất cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp cấp tỉnh và lọt top 20 Chương trình Phát triển dự án khởi nghiệp Quốc gia năm 2025. Hiện nhiều sản phẩm đã được sử dụng tại các nhà trình tường ở làng đá Thạch Khuyên; gần 30 sản phẩm đã được bán ra, tạo nguồn kinh phí duy trì hoạt động của câu lạc bộ.

Giáo viên và học sinh Trường THPT Ba Sơn, xã Ba Sơn học cách làm đồ trang trí cho làng đá Thạch Khuyên

Đến nay, mô hình tiếp tục lan tỏa khi được kết nối với các hoạt động phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương. Chị Nông Thị Ghi chia sẻ: Mới đây, tôi đến khu dân cư Lân Nóng (xã Cai Kinh) để hướng dẫn các hộ dân làm đồ trang trí homestay từ những vật liệu sẵn có quanh nhà. Khi thấy sản phẩm trang trí làm bằng vỏ ngô, xơ mướp, quả é, quả vừng... vừa đẹp, vừa tạo điểm nhấn cho không gian đón khách. Điều quan trọng là bà con nhận ra những thứ trước đây bỏ đi vẫn có thể tận dụng, vừa giữ gìn môi trường, vừa có thêm thu nhập.

Du khách chụp ảnh góc trang trí tại home khu dân cư Lân Nóng

Không chỉ dừng lại ở các lớp hướng dẫn tại cộng đồng, sản phẩm từ lớp học xanh “0 đồng” còn có cơ hội tiếp cận người dân và du khách trong không gian công cộng. Đầu tháng 2 vừa qua, một số sản phẩm do chị Trương Quế Lan và các học viên thực hiện được trưng bày tại phố đi bộ Kỳ Lừa. Tại đây, nhiều người dân và du khách dừng lại xem, chụp ảnh, hỏi mua, qua đó cho thấy khả năng ứng dụng của sản phẩm thủ công từ phụ phẩm nông nghiệp trong hoạt động du lịch trải nghiệm. 

Các hộ dân ở khu dân cư Lân Nóng thực hành làm đồ thủ công trang trí homestay, quà lưu niệm

Bà Phạm Thị Hương, Trưởng phòng Quản lý Công viên địa chất toàn cầu Lạng Sơn, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch cho biết: Trong tháng 1/2026, đơn vị tổ chức tập huấn cho 13 hộ dân tại khu dân cư Lân Nóng, mời nhóm học viên trưởng thành từ lớp học “0 đồng” trực tiếp hướng dẫn. Hoạt động này giúp người dân nhanh chóng tiếp cận cách tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để làm sản phẩm thủ công, góp phần giảm rác thải, bảo vệ môi trường, đồng thời phù hợp với định hướng phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng, từng bước hình thành chuỗi sản phẩm du lịch mang đậm sắc thái địa phương.

Nhiều du khách thích thú tìm hiểu sản phẩm

Từ một lớp học xanh “0 đồng”, những phụ phẩm nông nghiệp tưởng chừng bỏ đi, nay đã từng bước bước ra không gian cộng đồng, gắn với giáo dục trải nghiệm, du lịch và sinh kế địa phương. Cách làm này cho thấy, khi một hạt nhân cộng đồng đủ bền bỉ và được kết nối đúng hướng, những giá trị nhỏ sẽ lan tỏa, tạo nên những thay đổi tích cực từ chính đời sống thường ngày.

Minh Khương