Gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa Khmer Nam Bộ

Tại các phum, sóc của đồng bào Khmer, ngôi chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo mà còn là trung tâm văn hóa - giáo dục truyền thống. Như tại chùa Bâng Cro Chắp Thmây, xã Tân Thạnh, thành phố Cần Thơ, sau giờ tan học buổi chiều, thanh thiếu niên, các em nhỏ trong phum sóc thường xuyên tụ tập về chùa để cùng nhau tập luyện các điệu múa truyền thống của dân tộc.

Chị Lâm Thị Hậu, người khởi xướng cho hoạt động này cho biết, thời điểm đông nhất có đến khoảng 50 em tham gia tập múa. “Ban đầu mở lớp dạy thì chọn được 15 em để thành lập đội múa, có dịp thì đi biểu diễn trong các lễ hội. Sau này, các em lớn dần cũng quay lại hỗ trợ chùa, giúp dạy múa cho các em nhỏ”.

Hoạt động tập múa truyền thống của đồng bào Khmer tại chùa Bâng Cro Chắp Thmây, xã Tân Thạnh

Điều đáng mừng là ngày càng có nhiều bạn trẻ Khmer ý thức được vai trò của mình trong việc gìn giữ văn hóa dân tộc. Các câu lạc bộ múa, nhạc ngũ âm, đội văn nghệ được thành lập, góp phần đưa văn hóa Khmer đến gần hơn với cộng đồng.

Chị Lâm Thị Ngọc Linh, Thành viên CLB văn nghệ chùa Bốn Mặt, xã Thuận Hòa, thành phố Cần Thơ chia sẻ: “Em yêu nghệ thuật múa từ nhỏ, chúng em tham gia mong muốn bảo tồn nghệ thuật múa Rô băm và Rom vong để ngày một phát triển hơn".

Những năm qua, cùng với sự nỗ lực của cộng đồng, các cấp chính quyền đã triển khai nhiều chương trình, chính sách nhằm bảo tồn và phát huy văn hóa đồng bào Khmer. Các lễ hội theo phong tục tập quán và lễ hội tôn giáo truyền thống được tổ chức đúng nghi thức, góp phần phát huy giá trị văn hóa dân tộc và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Lễ hội Chrôi Rum Chếk, được tổ chức tại ấp Cà Lăng A Biển, phường Vĩnh Châu, thành phố Cần Thơ. Theo người dân địa phương, lễ hội này đã có lịch sử khoảng 300 năm. Lễ hội diễn ra vào ngày 14 và 15 tháng 2 âm lịch hằng năm, mang ý nghĩa cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Đây cũng là dịp để người dân tưởng nhớ các bậc tiền nhân có công khai hoang, mở cõi; tạ ơn trời đất, thánh thần và tri ân biển cả đã mang lại nguồn tôm cá dồi dào.

Ông Sơn Thol, Achar lớn chùa Sêrây Cro Săng, cho biết: “Bà con ở đây phần lớn sống bằng nghề biển. Vì vậy, hằng năm đều tổ chức lễ cầu an để tạ ơn biển cả đã giúp bà con có cuộc sống ấm no. Lễ hội được duy trì cho đến ngày nay”.

Lễ hội Chrôi Rum Chếk của đồng bào Khmer

Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm của các cấp, các ngành, Lễ hội Chrôi Rum Chếk của đồng bào Khmer không ngừng được cải thiện, nâng tầm cả về nội dung lẫn hình thức, thu hút đông đảo bà con tham dự. Lễ hội trở thành “sợi dây” gắn kết tình đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau giữa ba dân tộc anh em Kinh - Khmer - Hoa đang sinh sống tại vùng biển này. Đặc biệt, trong năm qua, Lễ hội Chrôi Rum Chếk được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm vui lớn, ghi nhận cho những nỗ lực không ngừng trong việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer nơi đây.

Ông Sơn Wath, thành viên Ban Quản trị chùa Sêrây Cro Săng, chia sẻ: “Phật tử chùa Sêrây Cro Săng cùng bà con ba dân tộc anh em rất vui mừng, phấn khởi. Lễ hội tồn tại hàng trăm năm, nay được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thực sự là niềm vui lớn”.

Ngoài ra, công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số luôn được quan tâm. Các thiết chế văn hóa được đầu tư xây dựng, tôn tạo; di tích văn hóa - lịch sử được gìn giữ.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, chùa Ô chumaram Prếk Chếk, phường Ngã Năm là nơi có nhiều đóng góp công lao để giúp phong trào cách mạng ở địa phương thành công. Ngôi chùa đã nuôi chứa nhiều nhà hoạt động cách mạng và đã nhiều lần bị địch cho máy bay ném bom, bắn phá gây thiệt hại lớn. Ngôi chùa Ô chumaram Prếk Chếk nay trở thành minh chứng cho lịch sử hào hùng, ghi dấu ấn sâu sắc thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc. Thời gian qua, chính quyền địa phương các cấp đã có nhiều chính sách đầu tư, trùng tu, góp phần bảo tồn, phát huy đối với giá trị lịch sử này. Ngôi chùa cũng được xếp hạng là di tích văn hoá cấp tỉnh vào năm 2008.

Nhạc ngũ âm của đồng bào Khmer luôn được bảo tồn và phát huy

Đại đức Sơn Phước Lợi, trụ trì chùa Ô Chumaram Prếk Chếk, cho biết: “Chùa là nơi từng nuôi giấu nhiều cán bộ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, Do vậy, Chính quyền địa phương rất quan tâm, và cũng đã công nhận là di tích văn hoá cấp tỉnh. Trước đây tỉnh Sóc Trăng (cũ) đã hỗ trợ kinh phí sửa chữa lại ngôi chánh điện của chùa".

Giữ gìn và phát huy văn hóa đồng bào Khmer là hành trình lâu dài. Với sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, nhất là đồng bào Khmer, những giá trị truyền thống, văn hóa ấy tiếp tục được giữ gìn và lan toả trong đời sống hôm nay và mai sau.

Thạch Hồng