Thái Nguyên: Mạch nguồn văn hóa Mông - giữ ''hơi thở sống'' của di sản

Các sinh viên lần đầu được trải nghiệm ẩm thực Tết của đồng bào dân tộc Mông.

Tại một góc nhỏ ven bờ sông Cầu, phường Phan Đình Phùng, Thái Nguyên, Noọng Homestay trong ngày đông bỗng trở nên ấm áp hơn bởi tiếng cười, tiếng sáo, tiếng khèn vang lên không dứt.

Chương trình Gặp mặt - Giao lưu văn hóa các dân tộc Mông, do Câu lạc bộ Mạch nguồn văn hóa Mông tổ chức, đã đưa những người trẻ từ nhiều vùng miền về cùng một không gian, để gặp gỡ, để kể cho nhau nghe câu chuyện về Tết, về bản làng và về chính mình giữa nhịp sống hiện đại.

Chương trình có sự tham gia của giảng viên Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc cùng các thành viên Câu lạc bộ Mạch nguồn văn hóa Mông. Sự hiện diện của các thầy cô không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn, mà còn là sự đồng hành thầm lặng, tiếp thêm niềm tin để người trẻ vững vàng gìn giữ bản sắc của mình.

Những tiết mục văn nghệ mở đầu chương trình do chính các bạn sinh viên thể hiện: song tấu sáo, khúc hát Tiếng rừng, đơn ca Mời anh về Tây Bắc, tiếng khèn Mông ngân vang mộc mạc mà da diết, như lời tự sự về cuộc sống, về ký ức tuổi thơ nơi núi rừng.

Không khí chương trình trở nên gần gũi hơn khi mọi người cùng nhau bước vào những hoạt động trải nghiệm văn hóa Tết Mông: đồ xôi, giã bánh dày, nướng thịt, nấu thắng cố. Trong làn khói bếp bảng lảng, những đôi tay còn vụng về của sinh viên dần quen với nhịp chày, quen với công việc tập thể.

Từ chương trình này, Noọng Homestay tiếp tục khẳng định vai trò như một “không gian sống” của văn hóa, nơi kết nối giữa nhà trường và đời sống, giữa học tập và trải nghiệm. Đây là nơi người trẻ Mông được chủ động tham gia vào quá trình gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa, không phải bằng mệnh lệnh hay áp đặt, mà bằng sự tự nguyện và niềm tự hào.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại biến đổi nhanh chóng, nhiều giá trị văn hóa dân gian đang đứng trước nguy cơ bị mai một, bị “đóng khung” trong các khuôn mẫu trình diễn. Bảo tồn văn hóa vì thế không thể chỉ dừng lại ở việc sưu tầm, ghi chép hay tái hiện trên sân khấu, mà cần giữ cho di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Tuyết Nhung - nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, hội viên Chi hội Thái Nguyên thuộc Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam - di sản văn hóa phi vật thể là những thực hành sống, gắn liền với môi trường xã hội và cộng đồng chủ thể. Bảo tồn hiệu quả là bảo vệ con người - những người đang thực hành, truyền dạy và sáng tạo văn hóa mỗi ngày.

Trò chơi dân gian kết nối ký ức văn hóa với niềm vui của người trẻ hôm nay.

Thực tế cho thấy, khi đô thị hóa, di cư lao động và các sản phẩm văn hóa đại chúng ngày càng chiếm ưu thế, nhiều không gian thực hành văn hóa truyền thống đã bị thu hẹp. Nếu di sản chỉ được đưa lên sân khấu, tách rời khỏi đời sống cộng đồng, thì giá trị cốt lõi của nó sẽ dần phai nhạt. Giá trị sâu xa của văn hóa dân gian nằm ở tri thức bản địa, ý nghĩa xã hội - tâm linh và mối liên kết giữa các thế hệ.

Việc làm mới chỉ nên dừng ở cách thể hiện, tuyệt đối không làm thay đổi bản chất và chức năng vốn có của di sản. Đây là nguyên tắc quan trọng để văn hóa không bị thương mại hóa hay trình diễn hóa quá mức.

Những chương trình như Gặp mặt - Giao lưu văn hóa dân tộc Mông tại Noọng Homestay chính là minh chứng sinh động cho con đường bảo tồn bền vững - nơi văn hóa không chỉ được lưu giữ, mà tiếp tục lan tỏa, sống động và có ý nghĩa trong đời sống hôm nay.

Lệ Thủy - Tuyết Nhung