Non nước Việt Nam

Ninh Thuận bảo tồn làng nghề gắn với du lịch

Cập nhật: 23/03/2022 11:38:12
Số lần đọc: 329
Tại Ninh Thuận, du lịch làng nghề bước đầu đã đem lại  lợi ích tích cực về kinh tế, góp phần xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, việc khai thác du lịch làng nghề chưa thật sự rõ nét, chưa hiệu quả so với tiềm năng. Để bảo tồn và phát triển các làng nghề cần có những giải pháp đồng bộ nhằm giải quyết những khó khăn  trước mắt và chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho phát triển du lịch bền vững trong thời gian tới. 


Tập trung sáng tạo tác phẩm gốm. Ảnh: Huỳnh Công Nghĩa

Tiềm năng và lợi thế

Vùng đất Ninh Thuận có 34 dân tộc anh em chung sống,  tạo nên nền văn hóa đa dạng mang nhiều nét đặc trưng  từ ẩm thực đến tín ngưỡng truyền thống, từ trang phục cổ  truyền đến tiếng nói địa phương. 

Làng nghề ở Ninh Thuận gắn với giá trị văn hóa của vùng  đất Chăm-pa, từ đó đã sáng tạo ra các sản phẩm thủ công  mang giá trị cao có thể khai thác phát triển du lịch. Theo  thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Ninh Thuận,  hiện có 10 làng nghề đã được công nhận, trong đó có 3 làng  nghề thủ công truyền thống với tuổi đời khoảng 500 năm,  đó là gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp và dệt thổ cẩm  Chung Mỹ. Ngoài ra còn một số làng nghề như nghề thủ  công mỹ nghệ từ hạt cây rừng thôn Cầu Gãy (xã Vĩnh Hải);  nghề chế biến hải sản thôn Mỹ Tân (xã Thanh Hải); nghề  thủ công mỹ nghệ thôn Tập Lá (xã Phước Chiến) và nghề  chế biến nước mắm Cà Ná (xã Cà Ná) đang được chuẩn  bị hồ sơ để công nhận. Đây được coi là những làng nghề  truyền thống cổ xưa nhất ở Đông Nam Á, với các sản phẩm  độc đáo, đa dạng về mẫu mã và phong phú về chủng loại.  Bên cạnh đó, trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận còn có hàng  chục làng nghề tiểu thủ công nghiệp khác như mây tre  đan, mộc mỹ nghệ, đũa mỹ nghệ, chế biến nước mắm… 

Từ năm 2012 đến nay, nhiều làng nghề và cơ sở nghề đã  xây dựng được thương hiệu vươn ra thị trường trong và  ngoài nước như nước mắm Cà Ná, nước mắm Đông Hải,  rau an toàn Văn Hải, gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm Chăm  Mỹ Nghiệp, trái cây Sông Pha, làng nghề làm thuốc nam,  thủ công mỹ nghệ từ hạt cây rừng thôn Cầu Gãy (huyện  Ninh Hải), chế biến hải sản thôn Mỹ Tân (huyện Ninh Hải),  thủ công mỹ nghệ thôn Tập Lá (huyện Thuận Bắc), thủ  công mỹ nghệ Ma Nai, mộc mỹ nghệ, đũa mỹ nghệ ở Sông  Mỹ, chằm nón lá ở Quảng Sơn (huyện Ninh Sơn), nghề  đan võng ở Nhơn Hải,  (huyện Ninh Hải)…  Các làng nghề thu  hút nhiều lao động,  sản phẩm có đầu ra,  góp phần nâng cao  đời sống vật chất và  tinh thần cho người  dân cũng như khôi  phục các di sản văn  hóa. Hiện nay, một số  làng nghề đang tìm  hướng đi riêng để tạo  sức hút mạnh mẽ từ  thị trường trong và  ngoài nước. 

Trong những năm qua, Ninh Thuận đã hình thành nhiều tour, tuyến du  lịch kết hợp với làng nghề, hình thành những làng nghề du lịch và những  sản phẩm du lịch làng nghề hấp dẫn như làng nghề gốm Bàu Trúc, dệt  Mỹ Nghiệp, tháp Po Klongarai, vườn nho Thái An và vịnh Vĩnh Hy… Đến  với những tuyến du lịch này, du khách không chỉ được ngắm cảnh thiên  nhiên mà còn được tham gia vào một phần quá trình tạo ra sản phẩm;  tham quan các phòng trưng bày, nhà truyền thống giới thiệu lịch sử hình  thành làng nghề; khám phá quần thể kiến trúc địa phương (tháp Hòa Lai,  tháp Po Klong Garai…). 

Nghệ nhân dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lại

Cơ hội và thách thức trong phát triển du lịch làng nghề  Ninh Thuận

Điều kiện tự nhiên về thổ nhưỡng, sinh vật, tài nguyên biển, nguyên vật  liệu tại chỗ đã mang lại những giá trị to lớn cho hoạt động làng nghề ở  Ninh Thuận. Phù sa sông Quao cung cấp cho đồng bào người Chăm đất  sét và mỏ cát. Ðất và cát mịn, dẻo tạo ra các sản phẩm gốm bóng mịn,  không rạn nứt. Điều kiện khí hậu khô nóng, ít mưa thích hợp cho cây nho,  cây bông phát triển. Diện tích rừng tự nhiên khá lớn cung cấp nguyên liệu  đầu vào cho hoạt động các làng nghề như mây tre đan, mộc mỹ nghệ,  đũa mỹ nghệ, dệt thổ cẩm, thuốc Nam… Nguồn tài nguyên biển dồi dào  là điều kiện để phát triển nghề chế biến thủy hải sản và làm muối, nước  mắm tại Khánh Hải, Đông Hải, Cà Ná. 

Những năm trở lại đây, cơ sở hạ tầng, điều kiện giao thông tại khu vực  làng nghề được đầu tư khá đồng bộ gắn với nhiều điểm du lịch hấp dẫn  như vườn nho Ba Mọi, vườn nho Thái An, hang Rái, vịnh Vĩnh Hy, biển  Ninh Chữ, biển Cà Ná... Sự nỗ lực, đồng lòng của người dân cùng sự quan  tâm, chỉ đạo của chính quyền địa phương trong hoạt động làng nghề  cũng tạo cơ hội cho du lịch làng nghề Ninh Thuận phát triển. 

Tuy nhiên, hoạt động du lịch làng nghề Ninh Thuận vẫn còn tồn tại nhiều  khó khăn, hạn chế: các sản phẩm mỹ nghệ chưa phù hợp với du khách,  nhất là du khách quốc tế; hầu hết các làng nghề đều phát triển tự phát,  thiếu quy hoạch, từ đó đã phát sinh những vấn đề tiêu cực về môi trường;  một số nghề, làng nghề thiếu vốn đầu tư sản xuất, thiếu nguồn nhân lực  nên không chịu được sức ép cạnh tranh; thế hệ trẻ không còn mặn mà với  nghề truyền thống dẫn đến nguy cơ mai một nghề… 

Sản phẩm thủ công của Ninh Thuận mang tính giá trị cao. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lai

Đẩy mạnh phát triển làng nghề gắn với du lịch

Để phát triển du lịch làng nghề, Ninh Thuận cần có những giải pháp phù  hợp, đồng bộ nhằm giải quyết những thách thức trước mắt và chuẩn bị  điều kiện cho bước phát triển tiếp theo. 

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền: ý nghĩa, vai trò của phát triển nghề và  làng nghề trong quá trình thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn  cần được người dân nhận thức rõ hơn. Từ đó để người dân có sự chia sẻ  và chủ động khai thác thế mạnh làng nghề gắn với phát triển du lịch.  Quảng bá, xúc tiến hình ảnh, sản phầm làng nghề truyền thống cần được  thực hiện bài bản và mạnh mẽ hơn; hoàn chỉnh cơ sở hạ tầng nông thôn  nhằm tạo cảnh quan, môi trường xanh - sạch - đẹp, tạo dấu ấn trong lòng  du khách. 

Sản xuất sản phẩm làng nghề phù hợp với khách du lịch: các làng nghề  cần nghiên cứu để sản xuất ra những sản phẩm có mẫu mã, màu sắc phù  hợp với khách du lịch. Đối với sản phẩm gốm, nên đổi mới dòng sản phẩm  gốm dân dụng, phát triển dòng gốm trang trí hiện đại với các mẫu mã và  hoa văn mới lạ, độc đáo nhằm tạo sức hút và phục vụ nhu cầu xuất khẩu. 

Chủ động nguyên liệu sản phẩm: một trong những thách thức lớn nhất  hiện nay là nguồn nguyên liệu sản xuất sản phẩm làng nghề. Vì vậy, việc  hình thành nguồn nguyên liệu chủ động tại chỗ cần được quan tâm. Cụ  thể như nguyên liệu làm gốm Bàu Trúc cần quy hoạch vùng đất làm gốm  ra khỏi đất trồng lúa. Đối với sản phẩm dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, cần khôi  phục vùng trồng cây bông để có nguồn nguyên liệu cung cấp cho sản  phẩm dệt, từ đó có thể hình thành làng du lịch tại đây. 

Kết hợp du lịch làng nghề với du lịch cộng đồng: việc tham gia vào hoạt  động du lịch cộng đồng gắn với làng nghề sẽ khiến người dân địa phương  có trách nhiệm hơn trong việc bảo tồn những giá trị văn hóa, bảo vệ môi  trường, cảnh quan tại địa phương. Du lịch cộng đồng với sự tham gia của  người dân làng nghề sẽ vừa là công cụ giúp xóa đói giảm nghèo vừa góp  phần đưa du lịch phát triển bền vững. 

Ngoài ra, các cơ quan quản lý cần hỗ trợ giải quyết một số bất cập hiện  nay như bảo vệ môi trường làng nghề, công tác đào tạo nguồn nhân lực  trẻ, tìm đầu ra cho sản phẩm của làng nghề… 

Tìm ra hướng đi đúng để vừa bảo tồn được các giá trị văn hóa của làng  nghề vừa đảm bảo đời sống nghệ nhân mà không gây tác động xấu đến  môi trường tự nhiên, xã hội... là một vấn đề không đơn giản. Vì vậy, phát  triển làng nghề gắn với du lịch được xem là một trong những hướng đi tốt  nhất, đảm bảo cho làng nghề Ninh Thuận phát triển bền vững. 

Tài liệu tham khảo:

1. Mai Dũng, Hồi sinh những làng nghề truyền thống, Báo điện tử Ninh Thuận, ngày 21/12/2020.
2. Phạm Xuân Hậu, Trịnh Văn Anh (2012), Giải pháp phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở  Việt Nam phục vụ du lịch, Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM, số 33.
3. Hà Thái, Tổng cục du lịch, Viện nghiên cứu Phát triển Du lịch (2019), Tìm hướng phát triển cho du  lịch làng nghề Việt Nam. Nguồn: cinet.gov.vn…

Phan Thị Xuân Hằng – Nguyễn Ngọc Sơn
(Nguồn: Tạp chí Du lịch tháng 1+2/2022)

Nguồn: Tạp chí Du lịch - vtr.org.vn - Đăng ngày 23/03/2022

Cùng chuyên mục

TIN NỔI BẬT